High Court · 2025
Case Details
Acts & Sections
Cited in this judgment
patta in the year 2002 was also provided to Sriram s/o Chiranju and Nirmala Devi in relation to Gata No.202M, area 0.252 hect. situated at Allauddinpur, Pargana Fatehpur-84, Tehsil- Safiipur, District- Unnao. (iii) Patta in relation to Gata No.202M, area 0.252 hect. in the above named village was also provided to Ram Shankar s/o Kedari and Shakuntala Devi s/o Ram Shankar in the year 2008. (iv) The record also indicates that after the report dated 20.08.2010, the following case(s) were instituted in terms of Section 198(4) of Act of 1950 against the persons named above. It would be apt to indicate that as per the report dated 20.08.2010 the land was not vacant. (a) Case No.154/55 (State Vs. Shri Ram & others) (b) Case No.155/56 (State Vs. Ram Shankar & others) (c) Case No.157/58 (State Vs. Shiv Lal & others)
4. All the aforesaid cases were decided vide order dated 10.09.2012 passed by Additional Collector, Finance & Revenue, Unnao. The order dated 10.09.2012 which is impugned in the present petition was passed after providing opportunity of hearing to the concerned persons including the petitioners. The relevant portion of the order dated 10.09.2012 reads as under. "तहससीलददार सफफीपपुर ददारदा स्वपቚኔररत आख्यदायय ददनदााሪदकित 20-8-10 धदारदा-198(4) ज०दव०अधध० किቚኔ अन्तररत किलቚኔक्टर उनदाव किቚኔ न्यदायदालय मय पቚኔदषित दकिए जदानቚኔ पर वदाद दजर रधजस्टर हहोकिर इस न्यदायदालय मय दनस्तदारण हቚኔतपु पदाप हहोनቚኔ पर पचधलत हहए। आख्यदाओाሪ किहो उपधजलदाधधकिदारसी सफफीपपुर ददारदा अ्ቇसदाररत दकियदा रयदा हहै। उ्ሹ आख्यदाओाሪ मय उलቚኔख दकियदा रयदा हहै दकि दववदाददत रदाटदा साሪख्यदा 202 दम० रकिवदा 0.252 हቚኔ० किदा आवन्टन आवन्टसीरण शसीरदाम पपुत दचरन्जजू व दनमरलदा दቚኔवसी पत्नसी शसीरदाम व रदाटदा साሪ० -202 दम० रकिवदा 0.252 हቚኔ० किदा आवन्टन आवन्टसीरण रदाम शाሪकिर पपुत किቚኔ ददारसी व शकिपु न्तलदा दቚኔवसी पत्नसी रदाम शाሪकिर व रदाटदा साሪ 0-202 दम० रकिवदा 0.187 हቚኔ० व रदाटदा साሪख्यदा 201 दम० रकिवदा 0.065 हቚኔ० किदा आवन्टन आवन्टसीरण दशवलदाल पपुत दपयदारቚኔ व रदामदቚኔवसी पቈኚनसी दशवलदाल दनवदाससीरण पाሪदडितखቚኔडदा मजरदा अलदाउ दसीनपपुर पररनदा फतቚኔहपपुर-84 तहससील सफफीपपुर धजलदा उनदाव किቚኔ प्ቌ मय दकियदा रयदा हहै। दववदाददत भजूदम पर ममौकिቚኔ पर आबदादसी बससी हहयसी हहै, अकिक दषिकि हहै। आवन्टन दनरस्त दकिए जदानቚኔ किफी यदाचनदा किफी रयसी हहै। न्यदायदालय ददारदा दवप्ቌसीरणहो किहो नहोदटसቚኔ दनररत किफी रयसी । दवप्ቌसीरण किफी ओर सቚኔ मपुख्य रूप सቚኔ यह किहदा रयदा हहै दकि समस्त औपचदाररकितदाएाሪ पजूणर किरकिቚኔ आवन्टन दकियदा रयदा हहै। रदाजस्व अदभलቚኔखोመ मय उनकिदा दनयमदानपुसदार अमल दरदामद हहो चपुकिदा हहै। दववदाददत भजूदम रदाजस्व अदभलቚኔखोመ मቚኔबाሪजर भजूदम दजर रहसी हहै । आबदादसी किቚኔ रूप मय अदभलቚኔखोመ मय दजर नहीሻ हहै और न हसी आबाሪदटत भजूदम किदा उपयहोर आबदादसी किቚኔ रूप मय दकियदा जदा रहदा हहै । पदारቕኍरण भजूदमहसीन खቚኔदतहर मजदजूर हहै और अनपुसजूदचत जदादत किቚኔ हहै। वतरमदान पधदान चपुनदावसी राሪधजश किቚኔ किदारण राሪधजश मदानतቚኔ हहै धजसकिफी दबनदा पर लቚኔखपदाल सቚኔ सदााሪठ रदााሪठ किरकिቚኔ पदारቕኍरण किहो नपुकिशदान पहह ाሪचदानቚኔ किቚኔ उ दቚኔश्य सቚኔ रलत आख्यदा दभजवदाई हहै। पस्तपुत वदाद किदालबदाधधत हहै जहो दकिससी भसी रूप मय पहोषिणसीय नहीሻ हहै खदाररज दकिए जदानቚኔ यहोग्य हहै। अन्त मय वदाद किहो दनरस्त किर आवन्टन बदस्तजूर किदायम रखनቚኔ किफी यदाचनदा किफी रयसी हहै। रदाज्य प्ቌ किफी ओर सቚኔ फफी०डिब्लजू- 1 किቚኔ रूप मय ्ቌቚኔतसीय लቚኔखपदाल किቚኔ बयदान किरदायቚኔ रयቚኔ हहै धजसनቚኔ अपनቚኔ मपुख्य बयदान मय किहदा हहै दकि दववदाददत भजूदम साሪ 0-202 दम० पर आबदादसी व सडकि तरदा अम्बቚኔडिकिर भवन सस्रत हहै तरदा रदाटदा साሪ 0-187 पर आबदादसी व किन्डिदा, बदठयदा व घजूरቚኔ आदद किቚኔ रडቚኔ हहै। किक दषि यहोग्य भजूदम नहीሻ हहै। पटदा रलत हहो रयदा हहै। दवप्ቌसीरण किफी ओर सቚኔ डिसी०डिब्लजू० - 1 किቚኔ रूप मय वदादसीरण नቚኔ स्वयाሪ अपनቚኔ बयदान अाሪदकित किरदायቚኔ हहै तरदा डिसी०डिब्लजू० -2 किቚኔ रूप मय शम्भजू पपुत नन्हदा किहो न्यदायदालय मय परसीद्ቌत किरदायदा हहै धजसनቚኔ वदादसीरण किቚኔ किरन किदा समररन दकियदा हहै। पश्नरत वदाद एकि हसी ्ቇदाम सቚኔ सम्बाሪधधत हहै तरदा उनमय एकि हसी दवन्दपु किदा दनस्तदारण दकियदा जदानदा हहै ऐससी सस्रदत मय तसीनोመ वदादहो किदा दनस्तदारण एकिजदाई किरकिቚኔ दकियदा जदातदा हहै । मपुख्य वदाद , वदाद साሪख्यदा 154/55 सरकिदार बनदाम शसीरदाम आदद बनदायदा जदातदा हहै। महैनቚኔ रदाज्य प्ቌ किफी ओर सቚኔ उपसस्रत दवददान धजलदा शदासकिफीय अधधव्ሹदा (रदा०), उनदाव व दवप्ቌसी किफी ओर सቚኔ उपसस्रत दवददान अधधव्ሹदा किफी बहस किहो सपुनदा तरदा पतदावलसी पर उपलब्ध समस्त अदभलቚኔखोመ किदा अवलहोकिन दकियदा। दवददान डिसी०जसी०ससी०(आर०) नቚኔ मपुख्य रूप सቚኔ यह तकिर पस्तपुत दकियदा दकि आवन्टन किቚኔ समय दववदाददत भजूदम रर्ሹ नहीሻ रसी उस पर आबदादसी बससी हहयसी हहै , सडकि बनसी हहै तरदा अम्बቚኔडिकिर पदाकिर सस्रत हहै तरदा घजूरदा आदद सस्रत हहै। आवन्टन रलत दकियदा रयदा हहै, दनरस्त दकिए जदानቚኔ पर बल ददयदा रयदा हहै। दवप्ቌसीरण किफी ओर सቚኔ उपसस्रत दवददान अधधव्ሹदा नቚኔ मपुख्य रूप सቚኔ यह तकिर पस्तपुत दकियदा दकि आवन्टसीरण अनपुसजूदचत जदादत किቚኔ हहै, भजूदमहसीन किक षिकि हहै। अदभलቚኔखोመ मय बाሪजर किቚኔ रूप मय दजर हहै। किक दषि यहोग्य भजूदम रसी इसधलए प टदा दकियदा रयदा हहै । अन्त मय वदाद किहो दनरस्त दकिए जदानቚኔ पर बल ददयदा रयदा हहै। पतदावलसी पर उपलब्ध अदभलቚኔखदा / सदाቌኚयहो किदा अवलहोकिन दकियदा । आख्यदा किቚኔ सदार मय जहोत च०आ०पत - 41,45 व इन्तखदाब खतमौनसी व खतरदा फसलसी सनन् 1417 ददाधखल दकियदा रयदा हहै। खसरቚኔ मय आबदादसी बससी हहोनቚኔ किदा उलቚኔख दकियदा रयदा हहै। ्ቌቚኔतसीय लቚኔखपदाल नቚኔ अपनቚኔ बयदान मय स्वसीकिदार दकियदा हहै दकि दववदाददत भजूदम पर आबदादसी बससी हहयसी हहै , अम्बቚኔडिकिर पदाकिर हहै व सडकि सस्रत हहै। प टቚኔ रलत हहो रयቚኔ हहै। इस पकिदार वदाद मय धलखቚኔ हहए तथ्यहो किफी पपुदቖኌ हहोतसी हहै । जहदााሪ तकि दकि दवप्ቌसीरण किफी ओर सቚኔ किहदा रयदा हहै दकि दववदाददत भजूदम किक दषि यहोग्य भजूदम हहै आबदादसी नहीሻ हहै परन्तपु इस सम्बन्ध मय किहोई ठहोस अदभलቚኔख अरवदा पमदाण पस्तपुत नहीሻ दकियदा हहै धजससቚኔ दकि उनकिቚኔ किरन किफी पपुदቖኌ हहो सकिቚኔ । दवप्ቌसीरण किफी ओर सቚኔ वदाद किहो किदालबदाधधत बतदायदा रयदा हहै वह दनरदाधदार हहै। चजू ाሪदकि ज०दव०अधध० किफी धदारदा -198(6) किቚኔ अाሪतररत पटदा दनरस्त दकिए जदानቚኔ हቚኔतपु वदाद साሪसस्रत किरनቚኔ किफी दमयदाद पदााሪच वषिर हहै । पश्नरत वदाद मय पटदा ददनदााሪकि 20-6-08 मय दकिए रयቚኔ हहै तरदा दनरस्तसीकिरण आख्यदा 20-8-10 किहो पस्तपुत किफी रयसी हहै जहो अन्दर दमयदाद हहै। इस पकिदार दवप्ቌसीरण किदा किरन दनरदाधदार एवाሪ बलहसीन हहै। उपरहो्ሹ वदणरत तथ्योመ एवाሪ दववቚኔचनदा सቚኔ मम इस दनष्किषिर पर पहह ाሪचतदा हह ूሺ दकि दववदाददत भजूदम आवन्टन किቚኔ समय रर्ሹ नहीሻ रसी उस पर आबदादसी बससी हहयसी रसी तरदा अम्बቚኔडिकिर पदाकिर व सडकि दव्ቕमदान हहै जहैसदा दकि तहससील किफी आख्यदा व ्ቌቚኔतसीय लቚኔखपदाल किቚኔ बयदान सቚኔ स्पቖኌ हहै। चजू ाሪदकि आवन्टन किቚኔ समय दववदाददत भजूदम रर्ሹ नहीሻ रसी ऐससी सस्रदत मय दवप्ቌसीरण किቚኔ प्ቌ मय दकियदा रयदा आवन्टन अदनयदमत हहोनቚኔ किቚኔ किदारण दनरस्त दकिए जदानቚኔ यहोग्य हहै। आदቚኔश अततः आवन्टसीरण शसीरदाम पपुत दचरन्जजू व दनमरलदादቚኔवसी पत्नसी शसीरदाम किቚኔ प्ቌ मय रदाटदा साሪख्यदा 202 दम० रकिवदा 0.252 हቚኔ० व आवन्टसीरण रदाम शाሪकिर पपुत किቚኔ ददारसी व शकिपु न्तलदा पत्नसी रदामशाሪकिर किቚኔ प्ቌ मय रदाटदा साሪ0-202 दम० रकिवदा 0.252 हቚኔ० व आवन्टसीरण दशवलदाल पपुत दपयदारቚኔ व रदामदቚኔवसी पत्नसी दशवलदाल किቚኔ प्ቌ मय रदाटदा साሪख्यदा 202 दम० रकिवदा 0.187 हቚኔ० द रदाटदा साሪ0-201 दम० रकिवदा 0.0650 दनवदाससीरण ्ቇदाम पाሪदडितखቚኔडदा मजरदा अलदाउ दसीनपपुर पररनदा फतቚኔहपपुर -84 तहससील सफफीपपुर धजलदा उनदाव किहो दकियदा रयदा आवन्टन अदनयदमत हहोनቚኔ किቚኔ किदारण दनरस्त दकियदा जदातदा हहै। भजूदम पजूवर किफी भदााሪदत रदाजस्व अदभलቚኔखोመ मय रदाूሺवसभदा किቚኔ नदाम अाሪदकित किफी जदाय। तदनपुसदार परवदानदा अमल दरदामद दनररत दकियदा जदाय। आदቚኔश किफी मजूल पदत वदाद साሪ 0-154/55 सरकिदार बनदाम शसीरदाम आदद पर रहቚኔरसी। शቚኔषि अन्य वदाद पतदावधलयोመ पर आदቚኔश किफी पमदादणत पदत रखसी जदाय। बदाद आवश्यकि किदायरवदाहसी पतदावलसी ददाधखल दफ्तर किफी जदाय।"
5. After the order dated 10.09.2012 the petitioner filed the revision being Revision No.REV/4264/2024/Unnao, Computerized Case No.R20241069004264 (Shiv Lal & others Vs. State of U.P. through Collector, Unnao), moved under Section 333 of Act 1953, dated 06.12.2024 along with application seeking condondation of delay which was supported by an affidavit. The contents of the application of condonation of delay being relevant is also extracted hereinunder. "1. यहदकि उपरहो्ሹ दनररदानसी अवर न्यदायदालय ददारदा पदाररत आदቚኔश ददननॉकि 10-09-2012 किቚኔ दवरू्ቍ पस्तपुत किफी जदा रहसी हहै।
2. यहदकि दनररदानसीकितदाररण / पदारቕኍरण अनपुसजूदचत जदादत किቚኔ हहै पढቚኔ धलखቚኔ नहसी हहै किदानजून किቚኔ जदानकिदार नहसी हम अवर न्यदायदालय किቚኔ अधधव्ሹदा महहोदय ददारदा दनररदानसीकितदाररणहो किहो नहसी बतदायदा रयदा दकि पतदावलसी मय आदቚኔश हहो रयदा हहै हल्किदा लቚኔखपदाल ददननॉकि 24-11-2024 किहो ममौकिቚኔ पर आयቚኔ और किहदा दकि तपुम्हदारदा प टदा दनरस्त हहो रयदा हहै उ्ሹ भजूदम सቚኔ किब्जदा छहोड दहो तब यह सपुनकिर पदारቕኍरण आश्चयरचदकित रह रयቚኔ तब दजूसरቚኔ ददन न्यदायदालय जदाकिर अधधव्ሹदा महहोदय सቚኔ दमलदा तब अधधव्ሹदा महहोदय नቚኔ पतदावलसी किफी खहोजबसीन किर जदानकिदारसी किफी तब बतदायदा दकि आदቚኔश ददनदााሪकि 10-09- 2012 किहो हहो रयदा हहै धजसकिቚኔ दवरु्ቍ लखनऊ मय दनररदानसी ददाधखल किरनसी पडቚኔरसी तब अधधव्ሹदा महहोदय नቚኔ आदቚኔश किफी सत्य पदतधलदप हቚኔतपु आवቚኔदन ददनदाूሺकि 26-11-2024 किहो दकियदा और आदቚኔश किफी सत्य पदतधलदप दमलनቚኔ पर आवश्यकि खचर किदा इन्तजदाम किर आज ददनदाूሺकि 06-12-2024 किहो लखनऊ आकिर अधधव्ሹदा दनयपु्ሹ किर अधधव्ሹदा महहोदय किहो सदारቚኔ किदारजदात ददखदायቚኔ तब अधधव्ሹदा महहोदय नቚኔ दबनदा दवलम्ब दकियቚኔ हहयቚኔ जदानकिदारसी किफी दतधर सቚኔ अन्दर दमयदाद यह दनररदानसी तहैयदार किर शसीमदान जसी किቚኔ सम्ቌ पस्तपुत किर रहय दनररदानसी ददाधखल किरनቚኔ मय जहो भसी दቚኔरसी हहई हहै वह उपरहो्ሹ पररसस्रदतवश हहई हहै जहो दकि मदाफफी यहोग्य हहै धजसቚኔ न्यदायदहत मय मदाफ दकियदा जदानदा आवश्यकि हहै अन्यरदा दनररदानसीकितदाररणहो किहो अपजूणरनसीय ्ቌदत हहो जदायቚኔरसी।"
6. The Member, Board of Revenue, Lucknow (in short 'Revisional Authority') dismissed the revision of the petitioners. The relevant portion of the impugned order dated 27.01.2025 reads as under. "4. दनररदानसी पतदावलसी पर उपलब्ध दव ददान अपर किलቚኔक्टर ददारदा वदाद साሪख्यदा -154/55, सरकिदार बनदाम शसीरदाम आदद, वदाद साሪख्यदा-155/56, सरकिदार बनदाम रदामशाሪकिर आदद, एवाሪ वदाद साሪख्यदा-157/58, सरकिदार बनदाम दशवमाሪरल आदद, किदा दनस्तदारण आदቚኔश ददनदााሪकि 10.09.2012 किहो दकियदा रयदा। अपर किलቚኔक्टर किቚኔ आदቚኔश ददनदााሪकि 10.09.2012 किቚኔ ददारदा यह पदायदा दकि "दववदाददत भजूदम आवाሪटन किቚኔ समय रर्ሹ नहीሻ रसी उस पर आबदादसी बससी हहई रसी तरदा अम्बቚኔडिकिर पदाकिर व सडकि दव ्ቕमदान हहै जहैसदा दकि तहससील किफी आख्यदा व ्ቌቚኔतसीय लቚኔखपदाल किቚኔ बयदान सቚኔ स्पቖኌ हहै। चजू ाሪदकि आवाሪटन किቚኔ समय दववदाददत भजूदम रर्ሹ नहीሻ रसी , ऐससी सस्रदत मय दवप्ቌसीरण किቚኔ प्ቌ मय दकियदा रयदा आवाሪटन अदनयदमत हहोनቚኔ किቚኔ किदारण दनरस्त दकियदा रयदा।"
5. पररषिद न्यदायदालय किफी पतदावलसी किቚኔ अवलहोकिन सቚኔ दवददत हहै दकि अपर किलቚኔक्टर ददारदा ददनदााሪकि 10.09.2012 किहो आदቚኔश पदाररत दकियदा रयदा। अपर किलቚኔक्टर किቚኔ इस आदቚኔश ददनदााሪकि 10.09.2012 किቚኔ दवरु्ቍ लरभर 12 वषिर सቚኔ अधधकि समय किቚኔ उपरदान्त अत्याሪत किदालबदाधधत दनररदानसी ददायर किफी रयसी हहै। उ०प० जमीሻददारसी दवनदाश एवाሪ भजूदम व्यवस्रदा अधधदनयम, 1950 किफी धदारदा 333 एवाሪ धसदवल पदቅኌयदा साሪदहतदा , 1908 किቚኔ पदादवधदानोመ किቚኔ पररपቚኔቌኚय मय परमदृष्टदा दनररदानसी अत्याሪत किदालबदाधधत हहै। मदाननसीय उच्चतम न्यदायदालय ददारदा पदतपदाददत धस्ቍदााሪतोመ मय भसी इतनቚኔ लम्बቚኔ अन्तरदाल किቚኔ उपरदान्त दनररदानसी चलदायቚኔ जदानቚኔ किदा किहोई औदचत्य नहीሻ पतसीत हहोतदा हहै। अपर किलቚኔक्टर न्यदायदालय मय पदाररत आदቚኔश ददनदााሪकि 10.09.2012 मय वदादसीरण किहो सपुनवदाई किदा अवसर ददयदा रयदा रदा। तदहोपरदान्त आदቚኔश ददनदााሪकि 10.09.2012 पदाररत दकियदा रयदा। ऐसቚኔ मय यह नहीሻ मदानदा जदा सकितदा हहै दकि वदादसीरण किहो आदቚኔश किफी जदानकिदारसी ससमय न हहो पदायसी हहो। दनररदानसी दवलम्ब सቚኔ ददायर किरनቚኔ मय ददयቚኔ रयቚኔ किदारण समपुदचत व पयदारप नहीሻ पररलद्ቌत हहोतቚኔ हम। अततः दनररदानसी किदालबदाधधत एवाሪ सदारहसीन हहोनቚኔ किቚኔ किदारण दनरस्त दकियदा जदातदा हहै।
6. सम्ቇ रूप सቚኔ दनररदानसी पत वदाद पतदावलसी पर उपलब्ध अदभलቚኔखोመ /किदारजदातोመ किदा अवलहोकिन किरनቚኔ तरदा उपरहो्ሹदानपुसदार दकियቚኔ रयቚኔ दवश्लቚኔषिणहोपरदान्त दनररदानसी किदालबदाधधत हहोनቚኔ किቚኔ किदारण ्ቇदाहयतदा स्तर पर दनरस्त दकियቚኔ जदानቚኔ यहोग्य हहै, धजसቚኔ ्ቇदाहयतदा स्तर पर हसी दनरस्त दकियदा जदातदा हहै। बदाद आवश्यकि किदायरवदाहसी हቚኔतपु पतदावलसी ददाधखल दफतर हहो।"
7. Upon due consideration of the aforesaid, this Court finds no force in the instant petition. It is for the following reasons:- (i) The petitioners were well aware about the proceedings under Section 198(4) of the Act of 1950 as they appeared before the Sub-Divisional Magistrate, Finance/Revenue and pleaded their case. (ii) The explanation to condone the delay of 12 years is completely vague and misconceived and the same has not been explained, as required under the law, which ought to have been explained properly, as held by the Hon'ble Apex Court in various pronouncements. (see: Ramji Dass and others Vs. Mohan Singh reported in 1978 ARC 496; N. Balakrishnan Vs. M. Krishnamurthy reported in (1998) 7 SCC 123; Esha Bhattacharjee Vs. Managing Committee of Raghunathpur Medar Academy and others reported in (2013) 12 SCC 649; Brijesh Kumar and others Vs. State of Haryana and others reported in (2014) 11 SCC 351; Bhivchandra Shankar More Vs. Balu Gangaram More reported in (2019) 6 SCC 387 and Ajay Dabra Versus Pyare Lal and others reported in 2023 SCC OnLine SC 92).
8. For the foregoing reasons, the petition is dismissed. Order Date :- 9.4.2025 Anand/- ANAND KUMAR SRIVASTAVA High Court of Judicature at Allahabad, Lucknow Bench
patta in the year 2002 was also provided to Sriram s/o Chiranju and Nirmala Devi in relation to Gata No.202M, area 0.252 hect. situated at Allauddinpur, Pargana Fatehpur-84, Tehsil- Safiipur, District- Unnao. (iii) Patta in relation to Gata No.202M, area 0.252 hect. in the above named village was also provided to Ram Shankar s/o Kedari and Shakuntala Devi s/o Ram Shankar in the year 2008. (iv) The record also indicates that after the report dated 20.08.2010, the following case(s) were instituted in terms of Section 198(4) of Act of 1950 against the persons named above. It would be apt to indicate that as per the report dated 20.08.2010 the land was not vacant. (a) Case No.154/55 (State Vs. Shri Ram & others) (b) Case No.155/56 (State Vs. Ram Shankar & others) (c) Case No.157/58 (State Vs. Shiv Lal & others)
4. All the aforesaid cases were decided vide order dated 10.09.2012 passed by Additional Collector, Finance & Revenue, Unnao. The order dated 10.09.2012 which is impugned in the present petition was passed after providing opportunity of hearing to the concerned persons including the petitioners. The relevant portion of the order dated 10.09.2012 reads as under. "तहससीलददार सफफीपपुर ददारदा स्वपቚኔररत आख्यदायय ददनदााሪदकित 20-8-10 धदारदा-198(4) ज०दव०अधध० किቚኔ अन्तररत किलቚኔक्टर उनदाव किቚኔ न्यदायदालय मय पቚኔदषित दकिए जदानቚኔ पर वदाद दजर रधजस्टर हहोकिर इस न्यदायदालय मय दनस्तदारण हቚኔतपु पदाप हहोनቚኔ पर पचधलत हहए। आख्यदाओाሪ किहो उपधजलदाधधकिदारसी सफफीपपुर ददारदा अ्ቇसदाररत दकियदा रयदा हहै। उ्ሹ आख्यदाओाሪ मय उलቚኔख दकियदा रयदा हहै दकि दववदाददत रदाटदा साሪख्यदा 202 दम० रकिवदा 0.252 हቚኔ० किदा आवन्टन आवन्टसीरण शसीरदाम पपुत दचरन्जजू व दनमरलदा दቚኔवसी पत्नसी शसीरदाम व रदाटदा साሪ० -202 दम० रकिवदा 0.252 हቚኔ० किदा आवन्टन आवन्टसीरण रदाम शाሪकिर पपुत किቚኔ ददारसी व शकिपु न्तलदा दቚኔवसी पत्नसी रदाम शाሪकिर व रदाटदा साሪ 0-202 दम० रकिवदा 0.187 हቚኔ० व रदाटदा साሪख्यदा 201 दम० रकिवदा 0.065 हቚኔ० किदा आवन्टन आवन्टसीरण दशवलदाल पपुत दपयदारቚኔ व रदामदቚኔवसी पቈኚनसी दशवलदाल दनवदाससीरण पाሪदडितखቚኔडदा मजरदा अलदाउ दसीनपपुर पररनदा फतቚኔहपपुर-84 तहससील सफफीपपुर धजलदा उनदाव किቚኔ प्ቌ मय दकियदा रयदा हहै। दववदाददत भजूदम पर ममौकिቚኔ पर आबदादसी बससी हहयसी हहै, अकिक दषिकि हहै। आवन्टन दनरस्त दकिए जदानቚኔ किफी यदाचनदा किफी रयसी हहै। न्यदायदालय ददारदा दवप्ቌसीरणहो किहो नहोदटसቚኔ दनररत किफी रयसी । दवप्ቌसीरण किफी ओर सቚኔ मपुख्य रूप सቚኔ यह किहदा रयदा हहै दकि समस्त औपचदाररकितदाएाሪ पजूणर किरकिቚኔ आवन्टन दकियदा रयदा हहै। रदाजस्व अदभलቚኔखोመ मय उनकिदा दनयमदानपुसदार अमल दरदामद हहो चपुकिदा हहै। दववदाददत भजूदम रदाजस्व अदभलቚኔखोመ मቚኔबाሪजर भजूदम दजर रहसी हहै । आबदादसी किቚኔ रूप मय अदभलቚኔखोመ मय दजर नहीሻ हहै और न हसी आबाሪदटत भजूदम किदा उपयहोर आबदादसी किቚኔ रूप मय दकियदा जदा रहदा हहै । पदारቕኍरण भजूदमहसीन खቚኔदतहर मजदजूर हहै और अनपुसजूदचत जदादत किቚኔ हहै। वतरमदान पधदान चपुनदावसी राሪधजश किቚኔ किदारण राሪधजश मदानतቚኔ हहै धजसकिफी दबनदा पर लቚኔखपदाल सቚኔ सदााሪठ रदााሪठ किरकिቚኔ पदारቕኍरण किहो नपुकिशदान पहह ाሪचदानቚኔ किቚኔ उ दቚኔश्य सቚኔ रलत आख्यदा दभजवदाई हहै। पस्तपुत वदाद किदालबदाधधत हहै जहो दकिससी भसी रूप मय पहोषिणसीय नहीሻ हहै खदाररज दकिए जदानቚኔ यहोग्य हहै। अन्त मय वदाद किहो दनरस्त किर आवन्टन बदस्तजूर किदायम रखनቚኔ किफी यदाचनदा किफी रयसी हहै। रदाज्य प्ቌ किफी ओर सቚኔ फफी०डिब्लजू- 1 किቚኔ रूप मय ्ቌቚኔतसीय लቚኔखपदाल किቚኔ बयदान किरदायቚኔ रयቚኔ हहै धजसनቚኔ अपनቚኔ मपुख्य बयदान मय किहदा हहै दकि दववदाददत भजूदम साሪ 0-202 दम० पर आबदादसी व सडकि तरदा अम्बቚኔडिकिर भवन सस्रत हहै तरदा रदाटदा साሪ 0-187 पर आबदादसी व किन्डिदा, बदठयदा व घजूरቚኔ आदद किቚኔ रडቚኔ हहै। किक दषि यहोग्य भजूदम नहीሻ हहै। पटदा रलत हहो रयदा हहै। दवप्ቌसीरण किफी ओर सቚኔ डिसी०डिब्लजू० - 1 किቚኔ रूप मय वदादसीरण नቚኔ स्वयाሪ अपनቚኔ बयदान अाሪदकित किरदायቚኔ हहै तरदा डिसी०डिब्लजू० -2 किቚኔ रूप मय शम्भजू पपुत नन्हदा किहो न्यदायदालय मय परसीद्ቌत किरदायदा हहै धजसनቚኔ वदादसीरण किቚኔ किरन किदा समररन दकियदा हहै। पश्नरत वदाद एकि हसी ्ቇदाम सቚኔ सम्बाሪधधत हहै तरदा उनमय एकि हसी दवन्दपु किदा दनस्तदारण दकियदा जदानदा हहै ऐससी सस्रदत मय तसीनोመ वदादहो किदा दनस्तदारण एकिजदाई किरकिቚኔ दकियदा जदातदा हहै । मपुख्य वदाद , वदाद साሪख्यदा 154/55 सरकिदार बनदाम शसीरदाम आदद बनदायदा जदातदा हहै। महैनቚኔ रदाज्य प्ቌ किफी ओर सቚኔ उपसस्रत दवददान धजलदा शदासकिफीय अधधव्ሹदा (रदा०), उनदाव व दवप्ቌसी किफी ओर सቚኔ उपसस्रत दवददान अधधव्ሹदा किफी बहस किहो सपुनदा तरदा पतदावलसी पर उपलब्ध समस्त अदभलቚኔखोመ किदा अवलहोकिन दकियदा। दवददान डिसी०जसी०ससी०(आर०) नቚኔ मपुख्य रूप सቚኔ यह तकिर पस्तपुत दकियदा दकि आवन्टन किቚኔ समय दववदाददत भजूदम रर्ሹ नहीሻ रसी उस पर आबदादसी बससी हहयसी हहै , सडकि बनसी हहै तरदा अम्बቚኔडिकिर पदाकिर सस्रत हहै तरदा घजूरदा आदद सस्रत हहै। आवन्टन रलत दकियदा रयदा हहै, दनरस्त दकिए जदानቚኔ पर बल ददयदा रयदा हहै। दवप्ቌसीरण किफी ओर सቚኔ उपसस्रत दवददान अधधव्ሹदा नቚኔ मपुख्य रूप सቚኔ यह तकिर पस्तपुत दकियदा दकि आवन्टसीरण अनपुसजूदचत जदादत किቚኔ हहै, भजूदमहसीन किक षिकि हहै। अदभलቚኔखोመ मय बाሪजर किቚኔ रूप मय दजर हहै। किक दषि यहोग्य भजूदम रसी इसधलए प टदा दकियदा रयदा हहै । अन्त मय वदाद किहो दनरस्त दकिए जदानቚኔ पर बल ददयदा रयदा हहै। पतदावलसी पर उपलब्ध अदभलቚኔखदा / सदाቌኚयहो किदा अवलहोकिन दकियदा । आख्यदा किቚኔ सदार मय जहोत च०आ०पत - 41,45 व इन्तखदाब खतमौनसी व खतरदा फसलसी सनन् 1417 ददाधखल दकियदा रयदा हहै। खसरቚኔ मय आबदादसी बससी हहोनቚኔ किदा उलቚኔख दकियदा रयदा हहै। ्ቌቚኔतसीय लቚኔखपदाल नቚኔ अपनቚኔ बयदान मय स्वसीकिदार दकियदा हहै दकि दववदाददत भजूदम पर आबदादसी बससी हहयसी हहै , अम्बቚኔडिकिर पदाकिर हहै व सडकि सस्रत हहै। प टቚኔ रलत हहो रयቚኔ हहै। इस पकिदार वदाद मय धलखቚኔ हहए तथ्यहो किफी पपुदቖኌ हहोतसी हहै । जहदााሪ तकि दकि दवप्ቌसीरण किफी ओर सቚኔ किहदा रयदा हहै दकि दववदाददत भजूदम किक दषि यहोग्य भजूदम हहै आबदादसी नहीሻ हहै परन्तपु इस सम्बन्ध मय किहोई ठहोस अदभलቚኔख अरवदा पमदाण पस्तपुत नहीሻ दकियदा हहै धजससቚኔ दकि उनकिቚኔ किरन किफी पपुदቖኌ हहो सकिቚኔ । दवप्ቌसीरण किफी ओर सቚኔ वदाद किहो किदालबदाधधत बतदायदा रयदा हहै वह दनरदाधदार हहै। चजू ाሪदकि ज०दव०अधध० किफी धदारदा -198(6) किቚኔ अाሪतररत पटदा दनरस्त दकिए जदानቚኔ हቚኔतपु वदाद साሪसस्रत किरनቚኔ किफी दमयदाद पदााሪच वषिर हहै । पश्नरत वदाद मय पटदा ददनदााሪकि 20-6-08 मय दकिए रयቚኔ हहै तरदा दनरस्तसीकिरण आख्यदा 20-8-10 किहो पस्तपुत किफी रयसी हहै जहो अन्दर दमयदाद हहै। इस पकिदार दवप्ቌसीरण किदा किरन दनरदाधदार एवाሪ बलहसीन हहै। उपरहो्ሹ वदणरत तथ्योመ एवाሪ दववቚኔचनदा सቚኔ मम इस दनष्किषिर पर पहह ाሪचतदा हह ूሺ दकि दववदाददत भजूदम आवन्टन किቚኔ समय रर्ሹ नहीሻ रसी उस पर आबदादसी बससी हहयसी रसी तरदा अम्बቚኔडिकिर पदाकिर व सडकि दव्ቕमदान हहै जहैसदा दकि तहससील किफी आख्यदा व ्ቌቚኔतसीय लቚኔखपदाल किቚኔ बयदान सቚኔ स्पቖኌ हहै। चजू ाሪदकि आवन्टन किቚኔ समय दववदाददत भजूदम रर्ሹ नहीሻ रसी ऐससी सस्रदत मय दवप्ቌसीरण किቚኔ प्ቌ मय दकियदा रयदा आवन्टन अदनयदमत हहोनቚኔ किቚኔ किदारण दनरस्त दकिए जदानቚኔ यहोग्य हहै। आदቚኔश अततः आवन्टसीरण शसीरदाम पपुत दचरन्जजू व दनमरलदादቚኔवसी पत्नसी शसीरदाम किቚኔ प्ቌ मय रदाटदा साሪख्यदा 202 दम० रकिवदा 0.252 हቚኔ० व आवन्टसीरण रदाम शाሪकिर पपुत किቚኔ ददारसी व शकिपु न्तलदा पत्नसी रदामशाሪकिर किቚኔ प्ቌ मय रदाटदा साሪ0-202 दम० रकिवदा 0.252 हቚኔ० व आवन्टसीरण दशवलदाल पपुत दपयदारቚኔ व रदामदቚኔवसी पत्नसी दशवलदाल किቚኔ प्ቌ मय रदाटदा साሪख्यदा 202 दम० रकिवदा 0.187 हቚኔ० द रदाटदा साሪ0-201 दम० रकिवदा 0.0650 दनवदाससीरण ्ቇदाम पाሪदडितखቚኔडदा मजरदा अलदाउ दसीनपपुर पररनदा फतቚኔहपपुर -84 तहससील सफफीपपुर धजलदा उनदाव किहो दकियदा रयदा आवन्टन अदनयदमत हहोनቚኔ किቚኔ किदारण दनरस्त दकियदा जदातदा हहै। भजूदम पजूवर किफी भदााሪदत रदाजस्व अदभलቚኔखोመ मय रदाूሺवसभदा किቚኔ नदाम अाሪदकित किफी जदाय। तदनपुसदार परवदानदा अमल दरदामद दनररत दकियदा जदाय। आदቚኔश किफी मजूल पदत वदाद साሪ 0-154/55 सरकिदार बनदाम शसीरदाम आदद पर रहቚኔरसी। शቚኔषि अन्य वदाद पतदावधलयोመ पर आदቚኔश किफी पमदादणत पदत रखसी जदाय। बदाद आवश्यकि किदायरवदाहसी पतदावलसी ददाधखल दफ्तर किफी जदाय।"
5. After the order dated 10.09.2012 the petitioner filed the revision being Revision No.REV/4264/2024/Unnao, Computerized Case No.R20241069004264 (Shiv Lal & others Vs. State of U.P. through Collector, Unnao), moved under Section 333 of Act 1953, dated 06.12.2024 along with application seeking condondation of delay which was supported by an affidavit. The contents of the application of condonation of delay being relevant is also extracted hereinunder. "1. यहदकि उपरहो्ሹ दनररदानसी अवर न्यदायदालय ददारदा पदाररत आदቚኔश ददननॉकि 10-09-2012 किቚኔ दवरू्ቍ पस्तपुत किफी जदा रहसी हहै।
2. यहदकि दनररदानसीकितदाररण / पदारቕኍरण अनपुसजूदचत जदादत किቚኔ हहै पढቚኔ धलखቚኔ नहसी हहै किदानजून किቚኔ जदानकिदार नहसी हम अवर न्यदायदालय किቚኔ अधधव्ሹदा महहोदय ददारदा दनररदानसीकितदाररणहो किहो नहसी बतदायदा रयदा दकि पतदावलसी मय आदቚኔश हहो रयदा हहै हल्किदा लቚኔखपदाल ददननॉकि 24-11-2024 किहो ममौकिቚኔ पर आयቚኔ और किहदा दकि तपुम्हदारदा प टदा दनरस्त हहो रयदा हहै उ्ሹ भजूदम सቚኔ किब्जदा छहोड दहो तब यह सपुनकिर पदारቕኍरण आश्चयरचदकित रह रयቚኔ तब दजूसरቚኔ ददन न्यदायदालय जदाकिर अधधव्ሹदा महहोदय सቚኔ दमलदा तब अधधव्ሹदा महहोदय नቚኔ पतदावलसी किफी खहोजबसीन किर जदानकिदारसी किफी तब बतदायदा दकि आदቚኔश ददनदााሪकि 10-09- 2012 किहो हहो रयदा हहै धजसकिቚኔ दवरु्ቍ लखनऊ मय दनररदानसी ददाधखल किरनसी पडቚኔरसी तब अधधव्ሹदा महहोदय नቚኔ आदቚኔश किफी सत्य पदतधलदप हቚኔतपु आवቚኔदन ददनदाूሺकि 26-11-2024 किहो दकियदा और आदቚኔश किफी सत्य पदतधलदप दमलनቚኔ पर आवश्यकि खचर किदा इन्तजदाम किर आज ददनदाूሺकि 06-12-2024 किहो लखनऊ आकिर अधधव्ሹदा दनयपु्ሹ किर अधधव्ሹदा महहोदय किहो सदारቚኔ किदारजदात ददखदायቚኔ तब अधधव्ሹदा महहोदय नቚኔ दबनदा दवलम्ब दकियቚኔ हहयቚኔ जदानकिदारसी किफी दतधर सቚኔ अन्दर दमयदाद यह दनररदानसी तहैयदार किर शसीमदान जसी किቚኔ सम्ቌ पस्तपुत किर रहय दनररदानसी ददाधखल किरनቚኔ मय जहो भसी दቚኔरसी हहई हहै वह उपरहो्ሹ पररसस्रदतवश हहई हहै जहो दकि मदाफफी यहोग्य हहै धजसቚኔ न्यदायदहत मय मदाफ दकियदा जदानदा आवश्यकि हहै अन्यरदा दनररदानसीकितदाररणहो किहो अपजूणरनसीय ्ቌदत हहो जदायቚኔरसी।"
6. The Member, Board of Revenue, Lucknow (in short 'Revisional Authority') dismissed the revision of the petitioners. The relevant portion of the impugned order dated 27.01.2025 reads as under. "4. दनररदानसी पतदावलसी पर उपलब्ध दव ददान अपर किलቚኔक्टर ददारदा वदाद साሪख्यदा -154/55, सरकिदार बनदाम शसीरदाम आदद, वदाद साሪख्यदा-155/56, सरकिदार बनदाम रदामशाሪकिर आदद, एवाሪ वदाद साሪख्यदा-157/58, सरकिदार बनदाम दशवमाሪरल आदद, किदा दनस्तदारण आदቚኔश ददनदााሪकि 10.09.2012 किहो दकियदा रयदा। अपर किलቚኔक्टर किቚኔ आदቚኔश ददनदााሪकि 10.09.2012 किቚኔ ददारदा यह पदायदा दकि "दववदाददत भजूदम आवाሪटन किቚኔ समय रर्ሹ नहीሻ रसी उस पर आबदादसी बससी हहई रसी तरदा अम्बቚኔडिकिर पदाकिर व सडकि दव ्ቕमदान हहै जहैसदा दकि तहससील किफी आख्यदा व ्ቌቚኔतसीय लቚኔखपदाल किቚኔ बयदान सቚኔ स्पቖኌ हहै। चजू ाሪदकि आवाሪटन किቚኔ समय दववदाददत भजूदम रर्ሹ नहीሻ रसी , ऐससी सस्रदत मय दवप्ቌसीरण किቚኔ प्ቌ मय दकियदा रयदा आवाሪटन अदनयदमत हहोनቚኔ किቚኔ किदारण दनरस्त दकियदा रयदा।"
5. पररषिद न्यदायदालय किफी पतदावलसी किቚኔ अवलहोकिन सቚኔ दवददत हहै दकि अपर किलቚኔक्टर ददारदा ददनदााሪकि 10.09.2012 किहो आदቚኔश पदाररत दकियदा रयदा। अपर किलቚኔक्टर किቚኔ इस आदቚኔश ददनदााሪकि 10.09.2012 किቚኔ दवरु्ቍ लरभर 12 वषिर सቚኔ अधधकि समय किቚኔ उपरदान्त अत्याሪत किदालबदाधधत दनररदानसी ददायर किफी रयसी हहै। उ०प० जमीሻददारसी दवनदाश एवाሪ भजूदम व्यवस्रदा अधधदनयम, 1950 किफी धदारदा 333 एवाሪ धसदवल पदቅኌयदा साሪदहतदा , 1908 किቚኔ पदादवधदानोመ किቚኔ पररपቚኔቌኚय मय परमदृष्टदा दनररदानसी अत्याሪत किदालबदाधधत हहै। मदाननसीय उच्चतम न्यदायदालय ददारदा पदतपदाददत धस्ቍदााሪतोመ मय भसी इतनቚኔ लम्बቚኔ अन्तरदाल किቚኔ उपरदान्त दनररदानसी चलदायቚኔ जदानቚኔ किदा किहोई औदचत्य नहीሻ पतसीत हहोतदा हहै। अपर किलቚኔक्टर न्यदायदालय मय पदाररत आदቚኔश ददनदााሪकि 10.09.2012 मय वदादसीरण किहो सपुनवदाई किदा अवसर ददयदा रयदा रदा। तदहोपरदान्त आदቚኔश ददनदााሪकि 10.09.2012 पदाररत दकियदा रयदा। ऐसቚኔ मय यह नहीሻ मदानदा जदा सकितदा हहै दकि वदादसीरण किहो आदቚኔश किफी जदानकिदारसी ससमय न हहो पदायसी हहो। दनररदानसी दवलम्ब सቚኔ ददायर किरनቚኔ मय ददयቚኔ रयቚኔ किदारण समपुदचत व पयदारप नहीሻ पररलद्ቌत हहोतቚኔ हम। अततः दनररदानसी किदालबदाधधत एवाሪ सदारहसीन हहोनቚኔ किቚኔ किदारण दनरस्त दकियदा जदातदा हहै।
6. सम्ቇ रूप सቚኔ दनररदानसी पत वदाद पतदावलसी पर उपलब्ध अदभलቚኔखोመ /किदारजदातोመ किदा अवलहोकिन किरनቚኔ तरदा उपरहो्ሹदानपुसदार दकियቚኔ रयቚኔ दवश्लቚኔषिणहोपरदान्त दनररदानसी किदालबदाधधत हहोनቚኔ किቚኔ किदारण ्ቇदाहयतदा स्तर पर दनरस्त दकियቚኔ जदानቚኔ यहोग्य हहै, धजसቚኔ ्ቇदाहयतदा स्तर पर हसी दनरस्त दकियदा जदातदा हहै। बदाद आवश्यकि किदायरवदाहसी हቚኔतपु पतदावलसी ददाधखल दफतर हहो।"
7. Upon due consideration of the aforesaid, this Court finds no force in the instant petition. It is for the following reasons:- (i) The petitioners were well aware about the proceedings under Section 198(4) of the Act of 1950 as they appeared before the Sub-Divisional Magistrate, Finance/Revenue and pleaded their case. (ii) The explanation to condone the delay of 12 years is completely vague and misconceived and the same has not been explained, as required under the law, which ought to have been explained properly, as held by the Hon'ble Apex Court in various pronouncements. (see: Ramji Dass and others Vs. Mohan Singh reported in 1978 ARC 496; N. Balakrishnan Vs. M. Krishnamurthy reported in (1998) 7 SCC 123; Esha Bhattacharjee Vs. Managing Committee of Raghunathpur Medar Academy and others reported in (2013) 12 SCC 649; Brijesh Kumar and others Vs. State of Haryana and others reported in (2014) 11 SCC 351; Bhivchandra Shankar More Vs. Balu Gangaram More reported in (2019) 6 SCC 387 and Ajay Dabra Versus Pyare Lal and others reported in 2023 SCC OnLine SC 92).
8. For the foregoing reasons, the petition is dismissed. Order Date :- 9.4.2025 Anand/- ANAND KUMAR SRIVASTAVA High Court of Judicature at Allahabad, Lucknow Bench